Megabanken te groot om te falen of falen omdat ze te groot zijn?

Elke Willemsen - 16 januari 2014

Steeds vaker duikt het fenomeen ‘Megabank’ op in de media. Afgelopen week werd er op politiek vlak flink gediscussieerd over het wel of niet verbieden van deze grote Europese banken. Maar wat is precies een megabank? En welke gevaren of voordelen schuilen er in deze instanties?

3,7 miljard euro is wat de nationalisatie van SNS Reaal de staat heeft gekost. Geld dat nu moet worden bezuinigd, op bijvoorbeeld zorg en onderwijs. De bank gewoonweg failliet laten gaan, was geen optie voor de overheid. De SNS werd namelijk gezien als een megabank. Hij zou ‘too big to fail’ zijn, wat inhoud dat de financiële consequenties en verliezen te groot zouden zijn voor de consument. Nederland kent meer van zulke banken, zoals de ING, ABN Amro en Rabobank.  

Hoe groot is groot

Stel dat de SNS Reaal niet was genationaliseerd, geen staatssteun had gekregen in 2008 en gewoon failliet was gegaan. Volgens het rapport van de Evaluatiecommissie Nationalisatie SNS, had het dan slechter uitgepakt voor de consument dan nu. Banken die zo groot zijn zouden namelijk zorgen voor een hele ontwrichting van de financiële sector. Dat gebeurde bijvoorbeeld in Amerika. Het faillissement van de megabank Lehman Brothers in 2008 zorgde voor een algehele verslechtering van de financiële situatie in het land. Zo verloor een groot deel van de klanten bij de bank grote delen van hun (spaar)geld.

In de woorden van Europees commissaris Michel Barnier zijn megabanken: 'te groot om te falen, te duur om te redden en te complex om te ontmantelen'.

Deze grote banken kunnen ontstaan door overnames en fusies, zonder dat er met strenge regels en richtlijnen op wordt toegekeken. De afgelopen decennia leidde dit tot de lakse mentaliteit dat ‘de regering de bank toch wel zou redden’, waardoor volgens critici banken te veel macht kregen en verkeerde, ondoordachte beslissingen konden maken zoals in het geval van SNS Reaal.

Dezelfde critici pleiten er dan ook voor dat de vanzelfsprekendheid dat een bank wordt ‘gered’ door de overheid, niet meer bestaat, waardoor er weer wordt gehandeld naar het belang van de consument en belegger en niet de bank.

Verbod Megabank

Vanuit de Europese Unie is deze maand een plan bekend gemaakt om megabanken in Europa beter te controleren, om zo een nieuwe financiële crisis te voorkomen.  Zo wil de Europese Commissie dat megabanken een verbod krijgen om nog langer voor eigen rekening te gaan handelen.

In eigen land doet D66 een stapje verder en pleit voor een algehele afschaffing van de megabanken. Ook de SP vindt de Europese plannen niet ver genoeg reiken. "We moeten af van het systeem dat banken in goede tijden veel winst maken, maar in slechte tijden aankloppen bij de belastingbetaler. Ik wil toe naar een situatie waarin banken, net als andere bedrijven die slecht presteren, failliet kunnen gaan, zonder dat belastingbetalers hiervoor opdraaien. Een verbod op megabanken is daarvoor cruciaal", zei D66-Kamerlid Wouter Koolmees in het televisieprogramma Buitenhof.

Tegengeluiden

Maar er klinken ook tegengeluiden. Een Europees verbod op megabanken zou een verzwakte concurrentiepositie op de wereldmarkt betekenen, waarbij het gevaar dreigt dat landen buiten de Europese Unie de Europese banken overkopen. Op de Nederlandse markt zorgt het verbod volgens Wouter Koolmees juist weer voor meer gezonde concurrentie. "Ook daarom moeten we voorkomen dat er over 10 jaar niet een klein groepje megabanken overblijft en mensen onvoldoende keuze hebben. Dan gaan mensen onnodig veel voor hun hypotheek betalen," zegt hij in het programma.  

In reactie op het voorstel van D66 zegt Minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem niet veel te voelen voor een Europees verbod. "Het vraagstuk van de grootte van banken vind ik inmiddels minder urgent. Europese banken zijn allemaal veel kleiner geworden. Dat geldt zeker ook voor Nederlandse banken", zegt Dijsselbloem op nu.nl. Ook vindt hij de zogeheten ‘bail’, waarbij niet de staat maar spaarders en beleggers als eerste in de buidel moeten tasten als een bank in problemen komt, een uitkomst. "Dat leidt tot een heel andere manier van omgaan met risico's. Beleggers gaan daar een prijs op zetten", zegt Dijsselbloem op nu.nl.

Op 6 februari spreekt de Tweede Kamer over de toekomstvisie van het kabinet op de bankensector.


ma t/m vrij 9 - 21 & za 10 - 17

Chat bezet