Cultuurverandering in spaar- en leengedrag

Elke Willemsen - 23 juni 2014

Nederland heeft het afgelopen decennia een sterke leencultuur gekend, met cijfers uit 2012 van het NIBUD dat maar liefs 1 op de 2 huishoudens leent. Echter, sinds de financiële crisis heeft huisgehouden lijkt het sparen weer een opmars te maken. Kent Nederland snel weer een spaarcultuur of toch een schuldcultuur?

Het uitlenen of lenen van geld en goederen stamt tot ver terug in de tijd. De Grieken en de Romeinen hadden zo al handige leensystemen ontwikkeld. In de middeleeuwen werkten arbeiders om de schulden die ze hadden bij de landeigenaren te betalen, maar ook al ver voor het begin van de jaartelling kende men het concept al.

De huidige leningen, kredieten en hypotheken zoals wij die nu kennen, begonnen met hun opmars in de 19e eeuw. De rijken, landeigenaren en grootgrondbezitters kregen concurrentie van banken die vertrouwen kweekten met hun goede service en groeiende keuzevrijheid. Tegenwoordig zijn er meer instanties, zoals de AFM en DNB, die toezicht houden op banken als vroeger, zijn er in vergelijking enorm veel regels bijgekomen en zijn de risico’s vele male kleiner geworden. Het leenstelsel is tegenwoordig zo belangrijk geworden dat de economie er grotendeels op draait.

Van spaar- naar leencultuur

Van oudsher kennen we in Nederland een spaarcultuur, maar de afgelopen decennia hebben we een sterke cultuurverandering ondergaan. Waar onze ouders en overgrootouders geld op de spaarrekening zette en alleen leende als het écht moest, lenen wij tegenwoordig een stuk sneller en gemakkelijker. Een nieuwe auto gaat op afbetaling. Een persoonlijke lening is goed voor die nieuwe TV, wasmachine en de vakantie. Kleding en schoenen worden betaald met de creditcard. Deze transformatie kende van 1998 tot 2008 zijn piek.  

Het is dan ook deze leencultuur die mede heeft bijgedragen aan de huidige financiële crisis, en waar veel mensen schulden aan overhouden. Tegenwoordig lijkt de leencultuur stukje bij beetje weer om te slaan naar een spaarcultuur, maar het zal niet meer worden als eerst. Volgens onderzoek van de Universiteit van Tilburg is ‘vanaf 2009 sparen weer de norm geworden en bezuinigen mensen liever dan ze geld lenen. In 2011 zegt zelfs 84% van de consumenten dat ze liever sparen dan geld lenen.’

Echter, hetzelfde onderzoek zegt ook dat er sinds de crisis wel minder krediet wordt opgenomen, maar dat het uitstaande bedrag wel stijgt. Dat komt vooral doordat mensen meer rood staan. Tevens leent men meer geld van vrienden en familie. Volgens het NIBUD is de huidige leencultuur dan ook doorgeslagen.

Educatie

Het Nibud wil deze huidige cultuur doorbreken, via o.a. campagnes, samen met de overheid, banken en consumentenorganisaties. Veel financieel adviseurs zijn het hier mee eens en sporen aan op goede financiële educatie, die al begint bij de jongere generatie om te leren omgaan met geld.

Onderzoek van de Universiteit van Tilburg wees vorig jaar echter uit 'dat het ”niet realistisch" is om te verwachten dat de meeste Nederlanders het gewenste niveau van financiële kennis zullen bereiken’. Tevens geeft het onderzoek aan dat ‘er regels nodig zijn voor verantwoorde kredietverlening, om consumenten te beschermen tegen hun onnadenkendheid of gebrek aan zelfbeheersing’.

Buitenland

In vergelijking met het buitenland, heeft Nederland altijd al een sterke spaarcultuur gehad. In landen als Frankrijk, Zuid-Amerikaanse landen, maar ook Engeland spaart men minder. Vooral in de Verenigde Staten leeft men veel meer op krediet, met vaak ook meerdere creditcards. Dat is dan ook een van de redenen dat de financiële crisis daar het hardst is ingeslagen. Veelal in Scandinavische landen als Zweden, Noorwegen, maar ook in Duitsland, wordt meer gespaard.  


ma t/m vrij 9 - 21 & za 10 - 17

Chat bezet